Giriş
Web sitesi hızını artırmanın en etkili yollarından biri cache (önbellek) kullanmaktır. Ama çoğu kişi cache’i sadece bir WordPress eklentisi sanır. Gerçekte ise en büyük performans artışı sunucu taraflı cache ile elde edilir.
Bu yazıda şunları net olarak öğreneceksiniz:
- Cache nedir?
- Sunucu taraflı cache türleri nelerdir?
- LiteSpeed, Redis, Varnish farkı nedir?
- Hosting firmanıza hangi soruları sormalısınız?
1. Cache Nedir? (Kısa Anlatım)
Cache, dinamik olarak oluşturulan bir sayfanın her seferinde yeniden oluşturulması yerine, önceden hazırlanmış bir kopyasının saklanıp kullanıcıya sunulmasıdır.
Normal süreç (cache yoksa):
Kullanıcı → WordPress → PHP → MySQL → Sunucu → Cevap
Cache varsa:
Kullanıcı → Cache → Cevap
Bu yüzden cache:
- CPU kullanımını düşürür
- Veritabanı yükünü düşürür
- TTFB’yi düşürür
- LCP’yi düşürür
- Aynı anda daha fazla ziyaretçi kaldırmanızı sağlar
2. Cache Türleri (En Önemli Bölüm)
Sunucu tarafında birden fazla cache katmanı vardır:
| Cache Türü | Ne Yapar | Etki |
|---|---|---|
| Page Cache | Tüm sayfayı cache’ler | Çok yüksek |
| Object Cache | Veritabanı sorgularını cache’ler | Yüksek |
| Opcode Cache | PHP kodunu cache’ler | Orta |
| Browser Cache | Kullanıcı tarayıcısında cache | Orta |
| CDN Cache | Statik dosyaları cache | Yüksek |
En önemli üçü:
- Page Cache
- Object Cache
- Opcode Cache
3. Page Cache Nedir?
En büyük performans artışı burada olur.
WordPress normalde her ziyaretçide:
- PHP çalıştırır
- Veritabanı sorgusu yapar
- Sayfa oluşturur
Page cache varsa:
- Hazır HTML dosyası direkt gönderilir
Sonuç:
| Durum | TTFB |
|---|---|
| Cache yok | 400–800 ms |
| Page cache var | 50–150 ms |
Page cache teknolojileri:
- LiteSpeed Cache
- Nginx FastCGI Cache
- Varnish Cache
4. Object Cache Nedir? (Redis / Memcached)
Object cache, veritabanı sorgularını cache’ler.
Örnek:
- Ürün bilgisi
- Menü
- Ayarlar
- Kullanıcı verileri
Bu veriler sürekli MySQL’den çekilmek yerine RAM’de tutulur.
Yaygın sistemler:
- Redis
- Memcached
Özellikle şu sitelerde fark yaratır:
- WooCommerce
- Büyük bloglar
- Üyelik sistemleri
- LMS
- SaaS uygulamaları
5. Opcode Cache Nedir? (OPcache)
PHP dosyaları her çalıştığında derlenir. OPcache, derlenmiş PHP kodunu RAM’de tutar ve tekrar derlenmesini engeller.
Bu da:
- CPU kullanımını düşürür
- PHP hızını artırır
- TTFB’yi düşürür
6. LiteSpeed vs Nginx vs Varnish
| Sistem | Cache Türü | Avantaj |
|---|---|---|
| LiteSpeed | Page Cache | WordPress ile çok uyumlu |
| Nginx | FastCGI Cache | Event-driven, hızlı |
| Varnish | Reverse Proxy Cache | Yüksek trafik için ideal |
| Redis | Object Cache | DB hızlandırır |
| Memcached | Object Cache | DB hızlandırır |
Önerilen kombinasyonlar:
LiteSpeed + Redis + OPcache
veya
Nginx + FastCGI Cache + Redis + OPcache
7. Hosting Firmanıza Sormanız Gereken Sorular
Hosting seçerken mutlaka şunları sorun:
| Soru | Neden |
|---|---|
| Page cache var mı? | En büyük hız etkisi |
| LiteSpeed mi Nginx mi? | Sunucu altyapısı |
| Redis desteği var mı? | Object cache |
| OPcache aktif mi? | PHP performansı |
| Varnish var mı? | Yüksek trafik |
| Cache RAM’de mi? | Disk cache yavaş olabilir |
Minimum ideal setup:
Page Cache + Redis + OPcache
8. Cache Olmadan Ne Olur?
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| Cache yok | Yüksek CPU kullanımı |
| Cache yok | Yüksek TTFB |
| Cache yok | Düşük eş zamanlı kullanıcı |
| Cache yok | Kötü Core Web Vitals |
Birçok site yavaş çünkü cache yoktur.
9. Gerçek Dünya Performans Farkı
| Sistem | TTFB | Aynı Anda Ziyaretçi |
|---|---|---|
| Cache yok | 600 ms | 20 |
| Sadece Page Cache | 120 ms | 200 |
| Page Cache + Redis | 80 ms | 400 |
| Page Cache + Redis + CDN | 50 ms | 1000+ |
Cache, kapasiteyi katlar.
10. Özet
| Teknoloji | Etki |
|---|---|
| Page Cache | Çok yüksek |
| Redis | Yüksek |
| OPcache | Orta |
| CDN | Yüksek |
| Browser Cache | Orta |
SONUÇ
Web sitesi performansının büyük kısmı şu üçlüden gelir:
Page Cache + Redis + OPcache
Eğer hosting seçerken bu üç teknoloji yoksa, sunucu ne kadar güçlü olursa olsun siteniz yavaş olabilir.